“Annem Alzheimer oldu, ben de olacak mıyım?” Bu soru, ailelerin en sık sorduğu sorulardan biridir. Alzheimer’ın tek bir nedeni yoktur; birçok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıktığı düşünülür. Bu faktörlerin bir kısmını değiştiremeyiz, ama önemli bir kısmı üzerinde etkili olabiliriz.
Değiştirilemeyen Risk Faktörleri
Yaş
En güçlü risk faktörü yaştır. Alzheimer çoğunlukla 65 yaş üzerinde görülür ve risk yaşla birlikte belirgin şekilde artar. Ancak Alzheimer yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu değildir; ileri yaşta olup hastalığa yakalanmayan çok sayıda insan vardır.
Aile Öyküsü ve Genetik
Anne, baba ya da kardeşinde Alzheimer olan kişilerde risk bir miktar artar. APOE ε4 adı verilen gen varyantı, riski artıran en bilinen genetik faktördür; ancak bu varyanta sahip olmak hastalığın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Çok daha nadir görülen, genellikle 65 yaş öncesinde başlayan ailesel tiplerde ise belirli gen değişiklikleri (APP, PSEN1, PSEN2) doğrudan rol oynar.
Down Sendromu
Down sendromlu bireylerde, amiloid proteiniyle ilişkili genin fazladan kopyası nedeniyle Alzheimer daha erken yaşlarda ve daha sık görülebilir.
Değiştirilebilen Risk Faktörleri
Uluslararası araştırmalar, demans vakalarının önemli bir bölümünün yaşam boyu değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkili olduğunu ve bu faktörlerle mücadelenin demansı önleyebileceğini ya da geciktirebileceğini gösteriyor. Bu faktörler arasında şunlar sayılıyor:
- Yüksek tansiyon
- Diyabet
- Yüksek LDL kolesterol
- Obezite
- Fiziksel hareketsizlik
- Sigara ve aşırı alkol kullanımı
- İşitme kaybı ve tedavi edilmemiş görme kaybı
- Depresyon
- Sosyal izolasyon ve yalnızlık
- Kafa travmaları
- Hava kirliliği
- Erken yaşta düşük eğitim düzeyi
Riski Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
- Tansiyon, şeker ve kolesterolü düzenli kontrol ettirin ve tedavi edin.
- Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi düzenli fiziksel aktivite yapın.
- Sigarayı bırakın, alkolü sınırlayın.
- İşitme ve görme sorunlarını ihmal etmeyin; gerekirse işitme cihazı ve gözlük kullanın.
- Sosyal ilişkileri sürdürün; yalnız kalmamaya özen gösterin.
- Okumak, bulmaca çözmek, yeni şeyler öğrenmek gibi zihni aktif tutan uğraşlar edinin.
- Düşmelere ve kafa travmalarına karşı önlem alın.
İleri Yaşta da Önemli
Bu önlemler yalnızca gençlikte değil, ileri yaşta da önem taşır. Bakımevinde düzenli sağlık takibi, dengeli beslenme, hareket ve sosyal yaşam; hem genel sağlığı hem de yaşam kalitesini destekler.
Alzheimer’ın beyinde nasıl geliştiğini merak ediyorsanız Alzheimer’ın biyolojik sebepleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka hekiminize danışınız.
Sorularınız mı Var?
Yaşlı yakınınızın bakımı hakkında bizimle konuşun.